AİHM, Osman Kavala'nın haklarının ihlal edildiğine hükmetti, bir kez daha "en kısa sürede serbest bırakılması" yönünde karar verdi. Mahkeme Türkiye'yi tazminat ödemeye de mahkûm etti.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, 2017'den bu yana cezaevinde bulunan iş insanı ve sivil toplum aktivisti Osman Kavala'nın haklarının ihlal edildiğine hükmetti.
Mahkeme, Kavala'nın "mümkün olan en kısa sürede serbest bırakılması gerektiğini" bildirdi.
"Kavala v. Türkiye (no. 2)" olarak adlandırılan davada mahkeme, kararını Strazburg'daki İnsan Hakları Binası'nda düzenlenen açık oturumla duyurdu.
Mahkeme üyeleri 2'ye karşı 15 oyla, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) şu maddelerinin Türkiye tarafından ihlal edildiğine karar verdi:
- İnsanlık dışı ve aşağılayıcı muamele yasağını düzenleyen 3'üncü madde,
- Özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyen 5'inci madde,
- Adil yargılanma hakkını düzenleyen 6'ncı madde,
- İfade özgürlüğünü düzenleyen 10'uncu madde,
- Toplantı ve örgütlenme özgürlüğünü düzenleyen 11'inci ve
- Sözleşme'deki haklara getirilen kısıtlamaların amacı dışında kullanılmasını yasaklayan 18'inci madde.
Büyük Daire, başvuruyla ilgili duruşmayı 25 Mart 2026'da Strazburg'da yapmış ve tarafları dinlemişti.
AİHM kararında ne denildi?
AİHM kararında, Kavala'nın tutukluluğu ile mahkûmiyetinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olduğu kaydedilirken, kendisine yönelik tedbirlerin, onu susturmak gibi ikincil bir amaç güttüğü belirtildi.
Türkiye'de Osman Kavala'ya yönelik yargılamanın, siyasi muhaliflerin, insan hakları savunucularının ve gazetecilerin, kapsamı geniş biçimde yorumlanan ceza suçlarına dayanılarak tutuklanması ve yargılanması sürecinin bir parçası olarak görüldüğü de kararda not edildi.
Mahkeme ayrıca, Türkiye'deki yapısal eksikliklerin, özellikle siyasi açıdan hassas davalarda yürütme organının yargı kararları üzerinde etki kurmasını kolaylaştırdığını belirtti.
Türkiye tazminat ödeyecek
Mahkeme, Sözleşme'nin 46'ıncı maddesine dikkat çekerek, taraf devletlerin AİHM'nin kesinleşmiş kararlarına uymakla yükümlü olduğunu hatırlattı. Kararın gerekliliklerinin "tam, etkili ve süratli biçimde yerine getirilmesi gerektiği" vurgulandı.
AİHM, Türkiye'nin Osman Kavala'ya 70 bin euro manevi tazminat ödemesine, ayrıca 43 bin euroluk yargılama masraflarının karşılanmasına da hükmetti.
Karar üzerine Avrupa Parlamentosu (AP) Türkiye Raportörü Nacho Sanchez Amor X hesabından "Türkiye yargısının güvenilirliğine indirilmiş ezici bir darbe" mesajını paylaştı, "(Osman Kavala) artık serbest bırakılmalı ve sevgili eşi Ayşe'ye kavuşmalı" dedi.
Kavala'nın avukatları ne diyor?
Osman Kavala'nın AİHM'deki hukuki temsilcileri Başak Çalı ve Philip Leach, kararın ardından bir açıklama yayınladı. Açıklamada, Mahkeme'nin, Osman Kavala'nın "hukuka aykırı bir şekilde alıkonmaya devam ettiğini ve hakkında yürütülen ceza yargılamasının adil yargılanma hakkının gereklerini yerine getirmediğini (Sözleşme’nin 5. ve 6. maddelerine yönelik ihlal) tespit ettiğini" belirten avukatlar, "Yargılama sürecindeki yetersizlikler ve ceza hukukunun öngörülemez bir şekilde uygulanmış olmasını birlikte değerlendirerek, Sayın Kavala’nın ifade özgürlüğü ve örgütlenme özgürlüğü (Sözleşme’nin 10. ve 11. maddeleri) de dahil olmak üzere temel haklarının ciddi şekilde ihlal edildiği" sonucuna varıldığını vurguladı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi tarafından verilen bu kararın, "Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 46. maddesi uyarınca kesin ve nihai nitelik taşımaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kesinleşmiş kararları ise Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90. maddesi uyarınca bağlayıcı niteliktedir" denilen açıklamada, "Bu vahim adaletsizliğe son verilmesi için kararın artık gecikmeksizin uygulanması gerekmektedir" ifadesi kullanıldı.
Kavala ne zaman tutuklandı?
Kavala'nın özgürlüğü 18 Ekim 2017'de İstanbul Havalimanı'nda gözaltına alınmasıyla sona erdi. Gezi davası soruşturmaları kapsamında gözaltına alınan Kavala, 14 günlük gözaltı süresinin ardından 1 Kasım 2017'de "hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs" ve "Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs" suçlamalarıyla tutuklandı.
Kavala'nın avukatları, iç hukuk yollarına yaptıkları başvuruların ardından 7 Haziran 2018'de AİHM'e ilk başvuruyu yaptı.
AİHM 10 Aralık 2019'da Kavala'nın tutukluluğunda özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Mahkeme ayrıca tutukluluğun Kavala'yı susturma yönünde AİHS'de öngörülmeyen bir amaç taşıdığı sonucuna vararak, özgürlük ve güvenlik hakkıyla bağlantılı olarak 18'inci maddenin de ihlal edildiğine hükmetti. AİHM, Türkiye'nin Kavala'nın tutukluluğuna son vermesi ve "derhal serbest bırakılmasını" sağlaması gerektiğini belirtti. Ancak Kavala tahliye edilmedi.
rak, özgürlük ve güvenlik hakkıyla bağlantılı olarak 18'inci maddenin de ihlal edildiğine hükmetti. AİHM, Türkiye'nin Kavala'nın tutukluluğuna son vermesi ve "derhal serbest bırakılmasını" sağlaması gerektiğini belirtti. Ancak Kavala tahliye edilmedi.
